Tri thức canh tác hốc đá của cư dân cao nguyên đá Hà Giang là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian, phân bố tại Tuyên Quang, được ghi danh vào Danh mục quốc gia năm 2014.
| Tiêu chí | Nội dung |
|---|---|
| Tên di sản | Tri thức canh tác hốc đá của cư dân cao nguyên đá Hà Giang |
| Loại hình (Luật 2024) | Tri thức dân gian — khoản 5 Điều 10 |
| Loại hình ghi trong quyết định | Tri thức dân gian |
| Tỉnh, thành phố hiện hành | Tuyên Quang |
| Tên tỉnh trong quyết định | Hà Giang (trước sắp xếp 2025) |
| Địa bàn cụ thể | Huyện Quản Bạ, huyện Yên Minh, huyện Đồng Văn, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang |
| Dân tộc chủ thể | Người Mông |
| Quyết định công bố | 2684/QĐ-BVHTTDL ngày 25/08/2014 |
| Năm ghi danh | 2014 |
| Số thứ tự trong Danh mục | 60 |
Cao nguyên đá nằm ở phía Bắc tỉnh Hà Giang, trải rộng trên địa bàn 4 huyện Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh, Quản Bạ. Đây là vùng núi đá vôi, ít sông suối, thường xuyên thiếu nước sinh hoạt, thiếu đất canh tác. Để sản xuất nông nghiệp, người dân nơi đây, chủ yếu là người Mông và một số nhóm người, như Dao, Lô Lô, Cờ Lao, Pu Péo... phải tận dụng từng hốc đá để canh tác. Theo đó, kĩ thuật thổ canh hốc đá độc đáo của đồng bào đã hình thành và được duy trì qua nhiều thế hệ. Canh tác trên vùng đất xen lẫn đá, thường dùng đá xếp quanh đất để che chắn, chống xói mòn, rửa trôi đất, nhiều hốc đá tự nhiên được người dân gùi đất đổ vào và trở thành hốc canh tác. Nhờ sáng tạo ra hình thức thổ canh hốc đá và kĩ thuật trồng ngô trên nương đá, kĩ thuật xen canh các loại cây hoa màu, mà bà con nơi đây thích nghi được với điều kiện tự nhiên đặc biệt để ổn định cuộc sống. Đến nay, thổ canh hốc đá vẫn là phương thức chủ đạo trong hoạt động sản xuất của đồng bào vùng cao nguyên đá Hà Giang. Sản phẩm nông nghiệp từ nương đá được các dân tộc ở nơi đây chế biến thành các món ăn phục vụ cuộc sống thường ngày, như: mèn mén, bánh ngô, rượu ngô, các loại bánh từ tam giác mạch, hạt rau dền, đậu phụ, canh đậu,... Tri thức và kĩ thuật thổ canh hốc đá trên cao nguyên đá Đồng Văn thể hiện tinh thần sáng tạo, vượt khó và thích nghi với môi trường sống khắc nghiệt của cư dân nơi đây. Phương thức sản xuất này còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái trên vùng cao nguyên đá, giúp đồng bào ổn định cuộc sống, giữ gìn mảnh đất biên cương nơi địa đầu của tổ quốc.
Đoạn giới thiệu trích từ bộ dữ liệu mở Open Development Vietnam — Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của các dân tộc thiểu số, giấy phép CC BY-SA 4.0, nguồn gốc: http://dsvh.gov.vn/tri-thuc-canh-tac-hoc-da-cua-cu-dan-cao-nguyen-da-h....
Cùng chủ thể là người Mông, cùng địa bàn hoặc cùng loại hình với Tri thức canh tác hốc đá của cư dân cao nguyên đá Hà Giang.
Căn cứ pháp lý: Luật Di sản văn hóa 2024 (số 45/2024/QH15) và Nghị định 215/2025/NĐ-CP. Các cột loại hình theo luật hiện hành, tỉnh/thành sau sắp xếp 2025 và dân tộc chủ thể là phần đối chiếu do công cụ bổ sung.